Baya Mugaza Ndale, sonara mtaalamu kisiwani Lamu, amefikia mafanikio kwa kujifunza ufundi wa kufua fedha kupitia kutazama wengine badala ya elimu rasmi. Ameifanya kazi hii kwa zaidi ya miaka 30 na sasa anafundisha wengine huku akiendesha duka lake mjini Watamu. Ujuzi wake umemsaidia kutoa mahitaji ya familia yake na kutoa ushauri kwa vijana kuhusu kazi za mikono.
Baya Mugaza Ndale ni sonara anayejulikana kisiwani Lamu, ambapo anafanya kazi katika duka la Slim Silversmith lililoko mtaa wa Mkomani, Mji wa Kale wa Lamu. Alizaliwa Julai 7, 1975, katika Rabai, Kaunti ya Kilifi, na sasa ana umri wa miaka 51. Baada ya kumaliza darasa la nane Shule ya Msingi ya Bedida, Kaloleni, mnamo 1991, hakuweza kuendelea na masomo kutokana na umaskini wa familia.
Alianza kazi mbalimbali, kisha akafika Mombasa ambapo alikuwa mfagiaji katika duka la kufua fedha Kibokoni. Hapo ndipo alipojifunza ufundi kwa kuwatazama wataalamu wakifua na kutengeneza mapambo ya fedha. "Mimi sijalipa fedha zozote kujiunga na taasisi au chuo kusomea usonara. Ujuzi niliupata kupitia kuwatazama marafiki na wazee waliobobea nyanjani, hivyo nikashika hadi kuwa mweledi kabisa," anasema Mugaza.
Ameifanya kazi hii kwa zaidi ya miaka 30, na karibu miaka mitano iliyopita alihamia Lamu na kufunguliwa na mwajiri wake wa zamani, marehemu Mubarak Omar Slim. Mapambo anayotengeneza, kama pete na mkufu, yanauzwa kwa Sh1,000 hadi Sh10,000. Katika mwezi mzuri, anapata zaidi ya Sh40,000. Pia anafundisha wanafunzi wanaolipa Sh4,000 hadi Sh10,000 kwa mwezi.
Kupitia mapato haya, amefungua duka lake mjini Watamu, Kaunti ya Kilifi, ambapo mwanawe wa miaka 22 anasimamia. Mwana wa kike, wa miaka 21, anafanya kazi nje ya nchi. Anathamini msaada kutoka kwa wataalamu kama Munir Mohamed na Swaleh Mohamed. Changamoto zinajumuisha misimu duni ya biashara na ukosefu wa vifaa vya ulinzi, vinavyosababisha majeraha.
Mugaza anawashauri vijana kuchukua kazi za mikono ili kujitegemea badala ya kusubiri ajira za ofisi.