Mdhibiti wa Bajeti Margaret Nyakang’o ameonya serikali dhidi ya kukopa kupita kiasi kwa miradi ya maendeleo isiyo na faida za moja kwa moja za kiuchumi au kijamii. Katika robo ya kwanza ya mwaka wa kifedha 2025/26, Sh507.98 bilioni zilitumika kulipa madeni, ikiongezeka kutoka Sh325.52 bilioni mwaka uliopita. Ripoti yake inaonyesha deni la umma liliongezeka hadi Sh12.04 trilioni.
Katika ripoti yake ya utekelezaji wa bajeti ya kitaifa kwa robo ya kwanza ya mwaka wa kifedha 2025/26, Margaret Nyakang’o, Mdhibiti wa Bajeti, ameonyesha jinsi ukopaji unaoongezeka unavyobana nchi kifedha. Ongezeko hili linafadhili bajeti ya Sh4.69 trilioni, lakini linaathiri hasa miradi isiyoleta manufaa yanayopimika kwa wananchi.
Malipo ya madeni yalifikia Sh507.98 bilioni, ambayo ni asilimia 27 ya makadirio yaliyorekebishwa, ikilinganishwa na asilimia 17 mwaka wa 2024/25. Ongezeko linatokana na malipo ya kiasi kilichokopwa, yaliyofikia Sh251.80 bilioni kutoka Sh95.54 bilioni.
“Ili kuboresha athari za kifedha na kuhakikisha uendelevu wa deni, ukopaji unapaswa kujitokeza kikamilifu katika miradi ya maendeleo yenye faida za kiuchumi na kijamii zinazoweza kupimika,” alisema Nyakang’o.
Kwa mwaka huu, serikali imetenga Sh1.90 trilioni kulipa deni la umma, ikiongezeka kutoka Sh1.74 trilioni, na Sh1.10 trilioni kwa riba. Katika kipindi hicho, deni la nje liliongezwa Sh213.09 bilioni (kiasi Sh141.10 bilioni na riba Sh71.68 bilioni), huku deni la ndani likawa Sh294.89 bilioni (kiasi Sh110.70 bilioni na riba Sh184.20 bilioni).
Deni la umma liliongezeka kwa asilimia mbili kutoka Sh11.80 trilioni (Juni 30, 2025) hadi Sh12.04 trilioni (Septemba 30, 2025). Deni la nje lilipungua kwa asilimia mbili, lakini la ndani liliongezeka kwa asilimia tano, sasa likiwa Sh5.39 trilioni (45%) na Sh6.65 trilioni (55%).
Nyakang’o alisema deni linaloongezeka limekuwa likimeza sehemu kubwa ya mapato ya ndani, na kuhitaji mikopo ya kibiashara kulipa mishahara na miradi. “Matumizi ya kawaida yanapaswa kudhibitiwa kupitia uratibu wa matumizi, kuongeza ufanisi na kuimarisha udhibiti wa usimamizi wa fedha za umma,” aliongeza.
Serikali inalenga kufadhili bajeti kupitia mapato ya kodi, mikopo ya ndani na nje, pamoja na misaada.
