Mashambulizi ya mara kwa mara dhidi ya aliyekuwa Naibu Rais Rigathi Gachagua, yanayodaiwa kuhusisha maafisa wa polisi wanaopotoka na magenge ya wahuni, yameibua wasiwasi mkubwa kuhusu siasa na maadili nchini Kenya. Matukio haya, yaliyoendelea kwa zaidi ya mwaka mmoja, yanatia mjadili maswali nane muhimu kuhusu nia na athari zake.
Mashambulizi dhidi ya Rigathi Gachagua, aliyeng'olewa madarakani Oktoba 2024, yameendelea kwa zaidi ya mwaka mmoja na kuhusisha ushirikiano kati ya polisi wanaopotoka na magenge. Aliyekuwa afisa wa utawala Joseph Kaguthi alirejelea maneno ya aliyekuwa Rais Daniel arap Moi: “Rais Moi alikuwa akituambia kwamba iwapo kuna jambo la uhalifu linaloendelea licha ya kilio cha umma, basi ujue kuna mtu au watu walio karibu sana na mamlaka walio nyuma yake.” Hali hii inatia mjadili maswali kama kwa nini Gachagua, ambaye amefanikiwa kuunda chama cha Democracy for Citizens Party (DCP) na kushinda chaguzi ndogo katika Kariobangi, Kisa East na Narok Town ndani ya miezi saba.
Gachagua amejenga ushawishi mkubwa katika Mlima Kenya, eneo lililompa Rais William Ruto asilimia 87 ya kura mwaka 2022, na kuunda muungano na Kalonzo Musyoka, Eugene Wamalwa, George Natembeya na Seneta Kenar Seki. Amewapa ushirikiano vigogo kama Mithika Linturi, Justin Muturi na Martha Karua. Mchambuzi wa siasa Profesa Macharia Munene anasema upinzani dhidi yake unaweza kuwa na wale wanaoelewa siasa za Mlima Kenya na wanaohofia kupoteza. Mwenyekiti wa Baraza la Wazee wa Gikuyu Wachira Kiago alikiri kuwajua wanaopigana na kuonya dhidi ya mashambulizi kwa wanawake, watoto, wazee na maeneo ya ibada.
Kwa mujibu wa mtaalamu Gasper Odhiambo, kinachopiganiwa ni kura na mamlaka, kwani Mlima Kenya ina idadi ya kura inayoweza kuamua urais na nusu ya serikali. Gachagua alisema Januari 25, 2026: “Yanalenga kunitisha na kunizuia kuunganisha watu wangu. Kama kuondolewa serikalini hakukunimaliza, vurugu hizi hazitanimaliza.” Anakiri uwepo wa magenge ya kulipwa, polisi wanaopotoka na wafadhili wanaonufaika kifedha. Mchambuzi Festus Wangwe anaona Ruto anapoteza zaidi kutokana na athari za kimataifa na kumbukumbu za ICC. Mixson Gitau anamtaka Ruto atoe tamko la kupinga vurugu na kuwajibisha wanaohusika. Gavana George Natembeya anaonya kuwa vurugu hizi zinaweza kurudiwa na kuathiri Uchaguzi wa 2027.
