Mwaka 2025 ulishuhudia mgogoro mkubwa wa kikatiba katika tasnia ya sheria nchini Kenya, ambapo Jaji Mkuu Martha Koome na majaji wengine wa Mahakama ya Juu wakikabiliwa na malalamishi ya utovu wa nidhamu kutoka kwa wakili Nelson Havi, Ahmednasir Abdullahi na Raphael Tuju. Malalamishi haya yamechochea mchakato wa uchunguzi na uwezekano wa kuwatimua afisini. Mgogoro huu unaangazia mvutano kati ya uhuru wa mahakama na uwajibikaji.
Mgogoro ulianza miaka kadhaa iliyopita na mashambulizi ya wakili Ahmednasir Abdullahi, anayejulikana kama Grand Mullah, pamoja na kesi yenye utata kuhusu mnada wa mali ya Raphael Tuju. Hii ilibadilika kuwa mzozo mkubwa unaohusisha wakili Nelson Havi, ambaye wote wawili walikuwa marais wa zamani wa Muungano wa Wakili wa Kenya (LSK).
Mnamo Januari 2024, Mahakama ya Juu ilimzuia Ahmednasir na wanasheria wa shirika lake kutoa maoni mbele yake, ikidai kampeni yake inayoitwa 'jurispesa' ililenga kudhalilisha taasisi hiyo. Hii ilisababisha malalamishi makali mitandaoni kutoka kwa Havi na wengine, na kisha malalamishi rasmi kwa Tume ya Huduma za Mahakama (JSC).
Januari 2025, Havi, Tuju na wakili Christopher Rosana waliwasilisha ombi kwa JSC la kutimua Koome na majaji wengine kwa utovu wa nidhamu, utendakazi duni na mienendo isiyofaa. Februari 2025, JSC iliwaamuru majaji kujibu malalamishi hayo, lakini majaji walijibu katika Mahakama Kuu, wakipinga mamlaka ya JSC chini ya Vifungu 171 na 172 vya Katiba.
Tuju aliongeza shinikizo kwa barua zilizomshutumu Koome kwa ubaguzi, hasa kuhusu uamuzi wa jopo la majaji watano kuthibitisha mnada wa shamba lake la ekari 27 huko Karen katika mzozo na Benki ya East African Development. Mahakama Kuu ilitoa amri ya muda Februari kuzuia JSC kuendelea na mchakato wa utimuzi.
Kifungu 168 cha Katiba kinawapa majaji haki ya kukata rufaa kwa Mahakama Kuu ndani ya siku 10 baada ya uamuzi wa utimuzi. Mgogoro huu umefichua pengo la kisheria na umeathiri maoni ya umma kuhusu mizani ya mamlaka. Wafuasi wa mahakama wamelalamikia mashambulizi mitandaoni, na Muungano wa Mahakimu na Majaji umeitaja kama hila za kuhujumu utendakazi wa mahakama.
Japo haujasulishwa, mgogoro unaendelea na uwezekano wa kuenea hadi 2026, na matokeo yake yatabadilisha muundo wa taasisi za kikatiba.
