Mahakama inasitisha mkataba wa afya Kenya-Marekani juu ya faragha ya data

Mahakama Kuu ya Kenya imesitisha utekelezaji wa sehemu za mkataba wa ushirikiano wa afya kati ya Kenya na Marekani unaohusisha uhamisho wa data nyeti za kiafya. Iliyosainiwa Desemba 4, 2025, mkataba huo umekabiliwa na kesi kutoka kwa Seneta Okiya Omtatah na Shirikisho la Watumiaji Bidhaa Kenya (COFEK), wanaodai kuwa unakiuka haki za faragha na uhuru wa taifa. Wawakilishi wa serikali wamekemea wamiliki wa kesi hiyo kwa kuingilia programu za afya.

Desemba 4, 2025, Waziri Mkuu wa Baraza la Mawaziri Musalia Mudavadi alisaini Mkataba wa Ushirikiano wa Afya na Waziri wa Mambo ya Nje wa Marekani Marco Rubio huko Washington DC, na Rais William Ruto akawa mashuhuda. Mkataba huu wa miaka mitano unalenga kutoa ufadhili wa Ksh 10 bilioni hadi 50 bilioni, kuajiri wafanyikazi elfu, na kuboresha huduma za afya, lakini unahusisha uhamisho wa data za kiafya bila idhini ya mtu binafsi.

Seneta Okiya Omtatah na COFEK waliwasilisha kesi, wakihoji: "Je, data za afya ni za nani? Jibu ni kuwa ni za kila mtu binafsi." Omtatah aliongeza wasiwasi kuhusu majaribio ya kihistoria kama Tuskegee syphilis trials, na kuuliza: "Je, tuna hakikisho gani kuwa hatufungui maabara ya panya wa kufanya majaribio?" Walidai mkataba unakiuka Sheria ya Ulinzi wa Data, Sheria ya Afya Dijitali, na Ibara 10 ya Katiba kuhusu ushirikiano wa umma.

Hakim Bahati Mwamuye alitoa amri ya kusitisha sehemu zinazohusiana na uhamisho wa data za matabibu, za magonjwa au nyeti nyingine hadi kesi zisikilizwe. Kesi itatajwa Februari 12, 2025, mbele ya Hakimu Lawrence Mugambi. COFEK, kupitia katibu mkuu Stephen Mutoro, ilisema: "Data hizi ni nyeti na mali ya Wakenya, na sehemu ya miundombinu ya usalama wa taifa."

Wakati huo huo, Mudavadi na Waziri wa Ulinzi Soipan Tuya, wakizungumza wakati wa kuanzisha Hospitali ya Sololo katika Kaunti ya Marsabit Desemba 11, 2025, walilaani wamiliki wa kesi. Mudavadi alisema: "Kuna Wanakenya wanaoamka kila siku kufikiria jinsi ya kuingilia serikali; wengine wameenda mahakamani kukataa programu ya afya ambayo Rais Ruto alipata fedha kutoka Marekani." Tuya aliongeza: "Inahuzunisha kuona mtu anaenda mahakamani kusitisha programu ya UHC wakati Wanakenya wanaumia na hitaji la huduma hizi." Walisema nchi jirani kama Uganda zimesainiwa, na Rwanda inafuata, na serikali itapambana na kesi hiyo.

Omtatah alisema serikali haiwezi kufanya biashara ya data za afya bila idhini, na kesi inaweza kufika Mahakama Kuu.

Makala yanayohusiana

Shirikisho la Watumiaji Bidhaa Kenya (Cofek) na Seneta Okiya Omtatah wamewasilisha kesi mahakamani ili kuzuia utekelezaji wa mkataba wa afya kati ya Kenya na Marekani uliosainiwa Desemba 4, 2025. Mkataba huo una thamani ya zaidi ya Sh200 bilioni na unalenga kuimarisha mifumo ya afya nchini. Wanaeleza wasiwasi juu ya faragha ya data, uhuru wa taifa na ukosefu wa ushiriki wa umma na Bunge.

Imeripotiwa na AI

Serikali ya Kenya imejitetea dhidi ya hofu za umma kuhusu data za kibinafsi kufuatia mkataba wa ushirikiano wa afya na Marekani. Mwanasheria Mkuu Dorcas Oduor amefafanua kuwa data itakayoshirikiwa ni ya jumla pekee, isiyotambulisha mtu yeyote. Hii inatokana na kesi iliyosimamishwa na Mahakama Kuu kutokana na malalamiko ya Shirikisho la Watumiaji Kenya.

Waziri wa Afya Aden Duale amejibu madai kutoka kwa wadau kuhusu kucheleweshwa kwa malipo kwa vituo vya afya chini ya mfumo mpya wa ufadhili wa afya wa taifa. Alisema mchakato wa ukaguzi na uthibitisho wa madai umeendelea ili kuhakikisha usahihi na kufuata miongozo. Aidha, alifichua kuwa vituo 10,272 vimesajiliwa na vinatoa huduma.

Imeripotiwa na AI

Mahakama Kuu huko Nakuru imetoa amri inayozuia ofisi zote za umma nchini Kenya kuajiri kampuni za sheria za kibinafsi. Wanaharakati Okiya Omtatah na Dk. Magare Gikenyi wamewasilisha ombi hilo, wakisema ni kinyume na katiba kutumia pesa za walipa kodi kwa mawakili wa nje wakati kuna maafisa wa kisheria waliotayari. Chama cha Wawakili cha Kenya kimekataa uamuzi huo.

Jumatatu, 2. Mwezi wa pili 2026, 06:09:37

Kenya inaungana na kampuni ya Kanada kutuma wafanyakazi wa afya nje

Jumanne, 27. Mwezi wa kwanza 2026, 11:33:14

Wanashauri wanalia ghadhabu kwa gavana wa Nandi kwa mapungufu ya kifedha na kushindwa kulinda data

Alhamisi, 22. Mwezi wa kwanza 2026, 07:30:39

Kenya inaanzisha mfumo mpya wa kidijitali kufuatilia madaktari na huduma za afya

Jumatatu, 19. Mwezi wa kwanza 2026, 01:16:06

US support to Ethiopia's health sector should avoid data giveaway

Jumamosi, 17. Mwezi wa kwanza 2026, 15:03:40

Rais Ruto na katibu wakuu wanafanya uteuzi mpya katika taasisi za serikali

Jumatano, 14. Mwezi wa kwanza 2026, 20:22:34

Cotu inaunga mkono amri ya mahakama juu ya wanasheria wa kibinafsi

Ijumaa, 19. Mwezi wa kumi na mbili 2025, 15:42:22

Hospitali ya Jaramogi Oginga Odinga kuanza huduma za rufaa kitaifa Januari

Alhamisi, 18. Mwezi wa kumi na mbili 2025, 21:38:26

Health department ends IDT partnership amid hospital upgrade disputes

Jumatano, 17. Mwezi wa kumi na mbili 2025, 23:51:52

KMPDU rejects time-based restrictions on insurance claims pre-authorization

Jumanne, 16. Mwezi wa kumi na mbili 2025, 09:05:17

Senate archives health reform bill for second time

 

 

 

Tovuti hii inatumia vidakuzi

Tunatumia vidakuzi kwa uchambuzi ili kuboresha tovuti yetu. Soma sera ya faragha yetu kwa maelezo zaidi.
Kataa